Yunanistan’ın Sakız Adasına Gezimiz

Arkadaşlar, biz 7-12 Nisan 2024’de 6 günlüğüne Yunanistan’ın Sakız adasına gitmiştik. Yakında gidecek bir arkadaşım için birkaç not hazırladım. Belki sizlerin de işinize yarar. İyi okumalar, iyi gezmeler.

Sakız adasına gitmeden önce, Internet’te şunları yapmanızı öneririm:

1. Google’da adayı kabaca araştırın ve okuyun.

2. Mastık yani sakız hakkında Google’dan bilgi edinin.

3. 1821 Yunan İsyanı’nda 1822’de adada neler olmuş bitmiş bir okuyun. Bu arada Nasuh Mahruki’nin büyük büyük dedesi Osmanlı Amirali’nin adada başına gelenleri de okuyun. Anavatos’u okuyun. Nea Moni manastırını okuyun.

4. 24 Kasım 1912 – 3 Ocak 1913’de 1. Balkan Savaşı’nda adanın bizden Yunanistan’a nasıl geçtiğini bir okuyun. Anavatos’u bir kere daha karşınızda göreceksiniz.

Adaya gidince, limandan merkeze yürürken EOT (Yunan Turizm Ofisi) bürosu var. Oradan bilgi ve Türkçe / İngilizce broşürler alabilirsiniz. Orada çalışan orta yaşlı bayan çok nazik ve yardımcı.

Üç buçuk asırlık (1566 – 1912) Osmanlı döneminde Sakız adasının nüfusunun sadece %5 kadarı Türk imiş; çünkü adaya iskan politikası uygulanmamış. Türkler adadaki 60 mahallenin sadece ikisinde, kale içinde ve yakınında bulunan Mecidiye Camii civarındaki frangomahalla (Frank Mahallesi) bölgesinde yaşamışlar.

Ada’daki şehir merkezinde görülecek yerler:

1. Mecidiye Camii (yapımı 1845-46, Sultan Abdulmecit tarafından açılmış, şu anda Bizans müzesi);

2. Kale içi (sadece belirli günlerde açılan Bayraklı Camii, 17. yüzyılda yapılmış ve 20. yüzyıl başlarına dek kullanılmış -yakın zamanda restore edilmiş olan-Türk hamamı, Osmanlı büyüklerinin defnedildiği Türk mezarlığı ki Amiral Mahruki’nin de mezarı burada, surlar, cumbalı evlerle süslenmiş sokaklar, hapishane); kale içinde hep Türkler yaşarmış; 1922-1923’de Anadolu’dan gelen göçmenleri de yerleştirmişler.

3. Arkeoloji müzesi.

4. Meydanda iki güzel Osmanlı çeşmesinin yanısıra güzel kafeteryalar ve meşhur peynirciler de var.  Buradaki –içinde Mahruki’nin amiral gemisini yakıp yok eden Yunan kahramanı Kanaris’in de heykelinin bulunduğu – büyük park şu anda erişime kapalı, çünkü restorasyon altında.

Ada turistik açıdan 4 bölüme ayrılıyor:

1. Sakız şehri.

2. Adada sakızın tek üretildiği yer olan Güney (Pirgi, Mastik Müzesi, Mesta, Emporios ve Mavra Molia yani Siyah Çakıl plajı).

3. Kuzey (manzarası çok güzel olan Lagada kasabası, ve o kadar da şirin olmayan Marmaro kasabası).

4. Batı (Sakız kentinin 20 km. batısında dağda olan bin yıllık Nea Moni manastırı ve bu manastırdan 8 km. batıda bir kartal yuvası olan Anavatos harabe kasabası).

Ayrıca bir de kuzey batıda büyükçe bir kalesi olan Volisos ve onun deniz kenarındaki limanı var. Size uzak gelebilir.

Bütün bu yerlere kendi arabanızla, kiralık araba ile, ya da şehir limanından kalkan günlük otobüs turları ile gidebilirsiniz.

Sakız şehrinin güneyinde yer alan Varvasi semti 1922-1923 yılında Anadolu’dan gelen rumlar için kurulmuş (kale içi yetmediğinden). Oradaki Varvasou Eğitim Derneği’nde Anadolu rumları için küçük bir müze sergisi de var; zamanınız olursa gidip görebilirsiniz. Biz gördük ve görevli / sorumlu iki bayanla dost olduk (Kaity ve Georgia). Bizimle çok ilgilendiler ve birçok  ikramda bulundular. Biz de dönünce onlara bir İznik tabağı gönderdik.

Güneyde, Pirgi’ye girmeden birkaç kilometre önce Sakız Müzesi var. Müthiş. Tüm gününüzü alabilir; çünkü okunacak çok şey var (metinler Yunanca ve İngilizce). Oradaki kafeteryada mutlaka birer soğuk sakızlı maden suyu için. Haberiniz olsun bu müze Salı günü kapalı. Diğer günler 10-17 arası açık. Çok güzel ve modern bir müze.

Çevredeki arazilerdeki –yaşlı bir insan gibi duran- sakız ağaçlarından sakız toplayın, bol bol da resim çekin. Ağaçların yaprakları bile sakız kokuyor.

Sakız adası fotoğraf galerisi için tıklayın.

Pirgi tabii ki müthiş.  Ama bizce Mesta daha da güzel. Oradaki Despina hanımdan mandalina reçeli (tadı müthiş), sakız  likörü, suma yani incir rakısı alın. Sumayı yaz kış ilaç gibi kullanıyorlarmış; her derde deva imiş.

Bu arada bu ortaçağ kasabalarına dadanan korsanlar da kimlermiş? Ben araştırdım. Galiba Ege kıyısında oturan bizimkilermiş.

Batıda, Nea Moni Bizans manastırı 11. Yüzyıldan kalma çok eski ve adanın önemli  sembollerinden biri.  Dağın tepesinde; Sakız şehrine 25 km. kadar mesafede. Giriş kapısının solundaki bir odada, dolap içinde –bize söylendiği kadarı ile- Türkler’in 1822’de kestiği isyancı Yunan kafataslarını sergiliyorlar.  (Benzerini yıllar önce Sırbistan’ın Niş şehrinde kelle kulesi piramidi olarak görmüştük.)

Buradan 7-8 km. batıda bir kartal yuvası gibi duran harabe yerleşim yeri olan Anavatos var. Mutlaka gidip görün. Burada iki önemli olay gerçekleşmiş:

A. 1822 ada isyanında Türkler’in eline geçen, en son düşen yer; ve

B. Ocak 1913’de Yunan’ın eline geçen, yani en son düşen yer (Türklerin teslim olduğu yer).

Kuzey’de, Lagada çok şirin bir balıkçı kasabası. Sahilinde balık yiyin. Marmaro’da pek birşey yok. Zamanınız olursa gidin; Lagada’nın hemen yanında.

Kuzey-batıda, Volisos da güzel. Kalesi görülmeye değer. Biz limanında balık yemiştik.

Şimdi biraz da gezimizin mali portresinden bahsedeyim.  Bu gezinin Nisan 2024’de, Ramazan Bayramı süresince olduğunu hatırlatayım.  Aşağıdaki fiyatlar eşim ve benim için, yani iki kişilik fiyatlardır:

Adaya ERTÜRK firmasının yanısıra birçok değişik firmanın gün içinde birkaç seferi var. Oteli erken ayırabilirseniz geceliği 40 Euro’dan gayet uygun odalar bulabilirsiniz.  Araba kiralayacaksanız, mutlaka gitmeden önce, Internet üzerinden kiralayın; çünkü adaya varınca kiralamaya kalkarsanız, kiralayacak araba bulmanız mümkün olmayabilir; olursa da çok pahalı olacaktır.

Şimdilik bu kadar.

Şimdi meraklılara iki soru:

1. Adadaki deniz kenarındaki yel değirmenleri ilk olarak ne için kullanılmış?

2. Mastık sakızının üreticiden kg başına alış fiyatı nedir?